بازار اوراق اختیار معامله


بررسی حقوقی اوراق اختیار معامله در بازار بورس اوراق بهادار

با توجه به مزایا و کار‌کردهای ابزارهای مالی نوین در کاهش ریسک و رونق بازارهای سرمایه، بررسی" اوراق اختیار معامله"، که یکی از م همترین آنها محسوب می‌گردد، مورد کنکاش حقوقی قرار گرفته است. مقاله حاضر با توجه به موضوع آن که جنبه‌ی کاربردی دارد و امروزه‌موردنیازبازار سرمایه در ایران است با زمینه پژوهشی لازم پس از بیان و بررسی دیدگاه‌های مطرح در این خصوص که از سوی برخی از فقیهان و حقوقدانان ارائه شده،به دنبال توجیه مناسبی ازاین نهاد و تبیین ماهیت حقوقی آن در حقوق ایران است. در حقیقت، امکان‌سنجی حقوقی ،فقهی این اوراق در قالب«قرارداد اختیار» معامله محور اصلی بحث است که در نهایت هیچ‌یک از این دیدگاه‌ها مورد پذیرش واقع نشده ونظر متفاوتی در این زمینه ارائه گردیده که در نتیجه کاربرد این نهاد از نظر حقوق ایران در بازار بورس اوراق بهادار مشروع اعلام شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Option contracts are one of the most important financial instruments which have been recently considered as a vehicle for management of risks and development of capital market. In Iran, the importance of option contracts is increasingly recognized in the capital market. In this article the legal aspects of option contracts will be examined. For this purpose the views of Islamic jurists and lawyers are reviewed in order to establish a basis for legitimacy and legality of option contracts in the Iranian legal system. Although in this article these views are examined, none of them are eventually accepted as a proper legal basis for option contract and thus a new approach has been adopted in this article for option contracts. This research could pave the way for the use of option contracts in Iran's stock exchange market

اختیار معامله چیست؟

اختیار معامله چیست؟

به صورت کلی، اختیار معامله، قراردادی دوطرفه بین خریدار و فروشنده است.

خریدار قرارداد اختیار معامله، در ازای پرداخت مبلغ مشخص شده ای، حق خرید یا فروش دارایی ذکر شده در قرارداد را در زمانی مشخص با قیمتی که هنگام بستن قرارداد تعیین شده است، دارد.

خریدار قرارداد اختیار معامله این حق را دارد که یا قرارداد خود را اعمال کند یا کلاً بیخیال شود؛ ولی فروشنده موظف است به قرارداد پایبند باشد (درصورت اعمال قرارداد).

به مثال زیر توجه کنید.

برای مثال، یک سهم از قیمت 2700 تومان طی دو ماه آینده با رشد 300 تومانی همراه می شود و به 3000 تومان می‌رسد. بر اساس این تحلیل، سرمایه گذاران می‌توانند اختیار معامله دو ماه آینده این سهام را با قیمت 100 تومان بخرند؛ در صورتی که پس از دو ماه قیمت سهام 300 تومان یا بیشتر، افزایش پیدا کرده باشد، سهامداران می‌توانند قیمت 2700 تومان را بدهند و سهام را بخرند. در صورتی که قیمت سهام کاهش پیدا کند، سهامداران همان 100 تومانی را ضرر میکنند که در ابتدا بابت خرید اختیار معامله خرید پرداخت کرده‌ بودند.

درک اختیار معامله

ضخود

اختیار معامله با افزودن حرف “ضـ” به ابتدای بخشی از نماد شرکت‌ های مذکور ایجادمی‌شود. برای مثال: ضخود (اختیار خ خودرو)، ضفملی، ضفولا. نمادها علاوه بر حروف مذکور شامل تاریخ اعمال و قیمت اعمال نیز هستند. به عنوان مثال “اختیارخ خودرو-3000-1395/11/27 (ضخود۰۰۵)” نشان دهنده اختیار خرید خودرو در تاریخ ۱۳۹۵/۱۱/۲۷ با قیمت ۳,۰۰۰ ریال است. قیمت ۳۰۰۰ ریال قیمت پیش بینی شده در تابلوی معاملاتی روز ۲۷ بهمن ۹۵ است. اما قیمت خرید اختیار خرید ضخود ۰۰۵، ۲۵۰ ریال است.

هر اختیار خرید شامل چند سهم نماد است؟

در حال حاضر، هر اختیار خرید شامل 1000 عدد سهم از نماد مورد نظر در تاریخ اعمال است.

نکته:

معاملات اختیار خرید بدون دامنه نوسان است.

از مفهوم اختیار فروش در چه جایی استفاده می کنند؟

اختیار فروش برای زمانی است که فعالان بازار سرمایه بر اساس تحلیل‌های بورسی خود، پیش‌بینی می‌کنند که قیمت سهامی در آینده کاهش پیدا می‌کند.

اختیار فروش با قیمت چیست؟

اختیار معامله

در این میان اگر قیمت سهام کمتر از قیمت اعمال باشد، اختیار فروش را باقیمت گویند. از طرفی ذکر این موضوع نیز بسیار حائز اهمیت است که گاهی از مواقع بهتر است اختیار فروش باقیمت را قبل از انقضاء اعمال نمود. اگر قیمت سهام بیش از قیمت اعمال باشد، آن اختیار فروش را بى‌قیمت گویند؛ این نوع اختیار معامله هیچ‌گاه نباید اعمال شود و بالاخره اگر قیمت سهام برابر قیمت اعمال شود، اختیار فروش را به قیمت گویند.

به صورت کلی از نظر نحوه اعمال، اختیار معاملات به سه دسته تقسیم می شوند:

  • دسته اول، اختیار معامله آمریکائى است که در هر زمانى از طول دوره خود قابل اعمال است.
  • دسته دوم نیز اختیار معامله اروپائى است که فقط در تاریخ انقضاء قابل اعمال است.
  • دسته سوم اختیار خرید برمودایی است که نوعی دیگر از ا‌‌ختیار معامله است که ممکن است در تاریخ‌های مشخص شده از قبل، و یا قبل از سررسید اعمال شود (ترکیبی از آمریکایی و اروپایی)

ذکر این نکته نیز بسیار حائز اهمیت است که اگر سهام شرکت بورسی افزایش سرمایه دهد یا سود نقدی اعلام کند، در تعداد سهام استاندارد قرارداد استثنائى رخ مى‌دهد؛ در این صورت، تعداد سهم‌هایى که توسط قرارداد استاندارد مشخص مى‌شوند، با توجه به تغییر سرمایه شرکت تعدیل مى‌شوند.

به‌عنوان نمونه اگر در مثال قبل شرکت ایران خودرو ۱۵ درصد افزایش سرمایه بدهد، تعداد سهم‌هاى قرارداد از ۱۰,۰۰۰ به ۱۱,۵۰۰ سهم تغییر پیدا مى‌کند.

بیمه سهم (قرارداد اختیار فروش تبعی)

اوراق اختیار فروش تبعی موسوم به بیمه سهام طرحی است که علاوه بر تضمین اصل سرمایه افراد، سود آوری را برای سرمایه‌گذاران تضمین می‌کند. فرض کنید شما دارنده سهامی هستید که برای آن بیمه سهام نیز عرضه می‌شود. اگر بیمه سهام را خریداری نکنید، ممکن است چند ماه بعد سهام مزبور با افزایش یا کاهش قیمت مواجه شود و شما نیز در صورت تمایل به فروش ممکن است سود کرده یا متحمل ضرر شوید اما اگر اقدام به خرید بیمه سهام نمایید، حداقل سود سالیانه 20 درصدی در سررسید مربوط تضمین می‌شود.

توجه کنید که:

فرض کنید سهامی به قیمت 1000 ریال در بازار موجود است که شما می‌توانید با پرداخت 150 ریال آن را بیمه کنید. بر این اساس، اگر 6 ماه بعد که زمان سررسید بیمه است، قیمت سهام به 800 ریال تنزل یابد، می‌توانید با ارائه بیمه و سهام به کارگزاری، سهام را به قیمت 1100 ریال به فروش رسانید. (سود سالیانه معادل 20 درصد است که برای 6 ماه 10 درصد خواهد شد). اگر هم خود سهام مثلاً به قیمت 1200 ریال بود، بدون استفاده از اوراق بیمه،‌ سهام را عرضه می‌نمایید.

باید توجه داشت که بیمه سهام برای برخی سهم‌ها عرضه شده است و بعلاوه برای استفاده از آن باید سهم مربوطه را تا زمان سررسید نگهداری نمایید. بدین ترتیب اگر پیش بازار اوراق اختیار معامله از تاریخ اعمال بیمه (یعنی تاریخی که در آن زمان می‌توان از بیمه استفاده کرد) بنا به صلاحدید اقدام به فروش سهم خود نمایید، بیمه آن نیز از بین می‌رود.

بیمه کردن سهام در اصل اوراق اختیار فروش تبعی است و به این معنی است که در این ابزار حرکات، نوسانات و زیان سهام بیمه می‌شود. یعنی سهامدار عمده اوراق را می‌فروشد و کسی که این اوراق را خریداری می‌کند، در صورت پایین‌تر آمدن قیمت سهم، ‌زیان آن جبران می‌شود.

نکته مهم این است که تنها سهامدار عمده می تواند از این ابزار استفاده کند. امکان بیمه کردن سهم ابزار خوبی است و اطمینان در بازار را فراهم می‌کند و سهامداران عمده می‌توانند از این ابزار که هزینه ندارد، استفاده کنند.

طرح بیمه سهام از طریق “عرضه اختیار فروش تبعی برای سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس تهران” در روز ۱۶ مرداد ۹۱ توسط شورای عالی بورس به تصویب رسید.

بیمه سهام

اختیار معامله

خریدار نمی تواند بیش از تعداد سهام پایه ای که در اختیار دارد، از اوراق اختیار فروش تبعی خریداری کند لذا تعداد اوراق اختیار فروش تبعی معتبر در پایان هر روز معاملاتی حداکثر می تواند معادل دارایی سهامدار در سهم پایه باشد. در صورتی که تعداد اوراق اختیار فروش تبعی تحت مالکیت سهامدار از تعداد سهم پایه تحت مالکیت وی در پایان هر روز بیشتر شود، اوراق اختیار فروش تبعی مازاد، باطل شده و عرضه کننده تعهدی در قبال آن نخواهد داشت.

بازار اوراق فروش تبعی در حال حاضر شاهد جابجایی عمدتاً بلوکی میان سهامداران حقوقی بزرگ است و ردپای خریداران حقیقی در این معاملات کمتر دیده می‌شود. عدم آشنایی برخی سهامداران با این ابزار در کنار عرضه محدود و خریدار از پیش تعیین شده می‌تواند از اصلی‌ترین دلایل فراگیر نشدن این اوراق در میان اهالی بورس باشد.

جمع بندی

در این مطلب با مفهوم اختیار معامله در بازار بورس ایران آشنا شدیم. به طور خلاصه اختیار معامله، مشتقات مالی هستند که به خریداران حق خرید یا فروش یک دارایی پایه در قیمت و تاریخ توافق شده را می دهند. همچنین مطالبی نیز درباره ی بیمه سهام و قرارداد اختیار فروش تبعی گفته شد که می توانید آنها را نیز در متن مقاله مطالعه نمایید.

انتشار اوراق اختیار معامله برای ۶ نماد متأثر از نرخ ارز

سپیده رستمی نیا

رئیس اداره بازار مشتقات فرابورس ایران از ایجاد نماد اوراق اختیار معامله با سررسید کوتاه‌مدت برای ۶ نماد متأثر از نرخ ارز، هم‌زمان با موضوع مربوط به‌ توافق برجام خبر داد و گفت: ۶ نماد معاملاتی «آریا»، «ریشمک»، «زاگرس»، «فگستر»، «فروی» و «شپاس» در این زمینه شناسایی شدند که از هفته جاری معاملات قراردادهای اختیار روی آن‌ها در بازار فرابورس آغاز خواهد شد.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه (سنا) و به نقل از فرابورس ایران، سپیده رستمی‌نیا، رئیس اداره بازار مشتقات فرابورس با اعلام این خبر به اثر نوسان نرخ ارز در روند معاملات بازار سهام اشاره کرد و گفت: نرخ برابری دلار در میزان درآمدها و هزینه‌های برخی شرکت‌ها سهم قابل‌توجهی دارد، همچنین متغیرهای کلان بنیادی این شرکت‌ها تحت تأثیر میزان صادرات و واردات آن‌هاست.

به گفته وی، بر اساس همین فاکتورها، وجود ابزار مشتقه در این‌گونه سهام باعث افزایش جذابیت برای تحلیلگران و فعالان این حوزه خواهد بود و امکان مدیریت بهتر ریسک را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد.

در این راستا روز چهارشنبه، ۲ شهریور ماه، در قدم اول اطلاعیه آغاز دوره معاملاتی قراردادهای اختیار خرید و فروش سهام شرکت‌های تولید و صادرات ریشمک با نماد «ریشمک» و شرکت پلیمر آریاساسول با نماد «آریا» در سررسید آذرماه ۱۴۰۱ در بازار ابزارهای مشتقه فرابورس ایران منتشر شد.

بازار اختیار معامله چیست و چه ویژگی‌هایی دارد

اختیار معامله قراردادی است که به خریدار حق خرید‌وفروش دارایی اساسی با قیمت و در تاریخ سررسید مشخص می‌دهد. انواع اختیار معامله و نحوه خرید‌وفروش آن را در کارگزاری سرمایه و دانش بخوانید.

اختیار معامله چیست و چرا باید درباره آن بدانیم؟ بازارهای مالی مانند بازار بورس پر از اصطلاحات و قراردادهایی است که هرکدام به دلیل و برای پیش برد هدف خاصی توسعه پیدا کرده‌اند.
شاید با خود بیندیشید که آیا نیاز به شناخت تمام این قراردادها و اصطلاحات داریم یا خیر؟ واقعیت این است که برای معامله در بازار بورس و فعالیت در آن، خیر؛ نیاز به کسب اطلاعات درباره همه این قراردادها ندارید. اما بسیاری از این قراردادها در عین اینکه ممکن است ناشناخته باشند، نحوه اجرای بسیار ساده‌ای داشته و سودهای بسیار کلانی هم در پشت آن‌ها مخفی است که تنها با مطالعه یک مقاله ساده می‌توانید به درک درستی از آن‌ها رسیده و سود خوب و راحت‌تری نیز از آن‌ها کسب کنید. قراردادهای اختیار معامله نیز از این جمله هستند.

در این مقاله با شما همراه شده‌ایم تا به‌صورت مفصل و البته دقیق و حرفه‌ای به تشریح تمام نکات مربوط به قراردادهای اختیار معامله بپردازیم. با بررسی مزایای اختیار معامله و نکات دقیق عملیاتی‌سازی آن متوجه خواهید شد که این قرارداد برخلاف ظاهر پیچیده‌ای که از اسم آن پیداست، مفهوم ساده‌ای داشته و استفاده از آن می‌تواند سود خوبی در بازار برای کاربر با ریسک پایین‌تر نسبت به معاملات معمول در بازار بورس رقم بزند.

اختیار معامله چیست

برای درک اینکه معاملات اختیار معامله چیست, ابتدا باید به تعریف خود اختیار معامله بپردازیم. اختیار معامله یا به‌اصطلاح انگلیسی Option یکی از اصطلاحات رایج در بازارهای مالی است که البته در قراردادهای تجاری معمول هم از آن به‌وفور استفاده می‌شود و تنها مختص بازار بورس و بازارهای مالی نیست.

در قرارداد اختیار معامله در لحظه هیچ خرید یا فروشی صورت نمی‌گیرد. در این قرارداد طرفین بر روی امکان خرید یا فروش یک کالا یا سهام در بورس با قیمت مشخص و در یک تاریخ مشخص توافق می‌نمایند.

این نوع از قراردادها بیشتر به دلیل ابهام در شرایط آتی و عدم امکان پیش‌بینی دقیق آینده به وجود آمده است. دو طرف معامله یعنی خریدار و فروشنده به دنبال کسب سود حاصل از پیش‌بینی و تحلیل خود از شرایط بازار هستند. اما با این ترفند به‌نوعی ریسک خود را کاهش می‌دهند.

اختیار معامله به‌طرف خریدار قرارداد این اجازه را می‌دهد که در تاریخ مشخص‌شده در متن قرارداد به‌عنوان تاریخ سررسید، با همان قیمت اولیه و مشخص‌شده در روز بستن قرارداد، برای خرید سهام موردنظر یا فروش آن اقدام کند.

قیمت فعلی سهام هیچ تأثیری در این قرارداد نخواهد داشت. البته این مهم برای خریدار یک اختیار خواهد بود و هیچ تعهد یا اجباری دراین‌باره وجود ندارد . اما درصورتی‌که هیچ اقدامی دراین‌باره نکند، عملاً پول پرداخت‌شده اولیه برای خرید سهام اختیار معامله را از دست خواهد داد.

کد اختیار معامله چیست

اما کد اختیار معامله چیست و چگونه باید آن را تهیه کنیم؟ برای استفاده از مزایای اختیار معامله و استفاده از قراردادهای اختیار معامله نیاز به داشتن کد بورسی مخصوص دارید. به این معنی که با همان کد بورسی معمول نمی‌توانید برای انجام معاملات اختیار یا آپشن اقدام کرده و نیاز به استفاده از کد مخصوص خواهید داشت.

برای این منظور شما می‌توانید با مراجعه به کارگزاری‌های مجاز که امکان استفاده از قراردادهای اختیار معامله را دارند، کد مخصوص برای این معاملات را دریافت کرده و سپس به‌راحتی برای انجام معاملات در این بازار نیز اقدام کنید. فرآیندی که به‌سادگی و برای هرکسی در دسترس است.

بازار اختیار معامله چیست

بازار اختیار معامله بخشی از بازار بزرگ بورس است که در آن به‌جای خریدوفروش سهام بورسی، قراردادهای اختیار معامله خریدوفروش می‌شود. برای دسترسی به این بازار که به‌صورت آنلاین و اینترنتی می‌توانید رد آن فعالیت کنید، می‌بایست از پلتفرم‌های ارائه‌شده در کارگزاری‌های مجاز استفاده کنید.

دقت کنید که امکان ورود به این بازار و انجام معاملات در آن در لحظه تنها با استفاده از پلتفرم یک کارگزاری برای شما مقدور خواهد بود و در صورت اقدام از طریق یک کارگزاری از طریق سایر نمی‌توانید برای خریدوفروش این قراردادها اقدام کنید.

اوراق اختیار معامله چیست

اوراق اختیار معامله چیست و چه مشخصاتی دارد؟ وقتی صحبت از خریدوفروش سهام اختیار معامله می‌شود، درواقع شما در حال خریدوفروش اوراق بهاداری با عنوان اوراق اختیار معامله هستید. این اوراق شامل تمام مشخصات مربوط به این معامله اعم از تاریخ سررسید، قیمت، نوع قرارداد و مشخصاتی ازاین‌دست هستند. در لحظه خریدوفروش شما می‌توانید تمام این مشخصات را برای آن مشاهده کرده و سپس برای خرید و انجام معامله بر روی آن تصمیم بگیرید.

مثال برای اختیار معامله

برای درک هر چه بهتر قراردادهای اختیار معامله بایستی شما را با یک مثال ساده دراین‌باره همراه کنیم. فرض کنید قیمت سهام شرکت مخابرات ایران با نماد اخابر در بازار 1000 تومان است.
یکی از سهام‌داران این شرکت بر این باور است که قیمت سهام شرکت در چندماهه آینده با افت روبرو شده و ممکن است به 900 تومان برسد. اما بااین‌حال دراین‌باره مطمئن نیست و تمایل به فروش قطعی سهام خود ندارد. وی با تعریف قراردادهای اختیار معامله اقدام به عرضه این قراردادها با قیمت مشخص برای مثال 200 تومان در بازار می‌نماید.

شما به‌عنوان خریدار و با تصور اینکه قیمت اخابر می‌تواند در چند ماه آینده روند صعودی داشته باشد، وارد معامله‌شده و اوراق اختیار معامله عرضه‌شده را با قیمت 200 تومان خریداری می‌کنید.
در زمان سررسید این حق برای شما وجود دارد که تعداد سهام درج‌شده در قرارداد را با همان قیمت 1000 تومان توافق شده خریداری نموده و مالک آن‌ها شوید. قیمت فعلی سهام اخابر در این مهم هیچ تأثیری نخواهد داشت. حال اگر قیمت بالا رفته باشد، شما سود کرده‌اید و اگر قیمت پایین آمده باشد، شما ضرر.
البته دقت کنید که شما این اختیار را نیز خواهید داشت که برای خرید سهام اقدام نکنید. در این شرایط تنها همان 200 تومانی که در اول پرداخت کرده‌اید را از دست خواهید داد.

انواع اختیار معامله چیست

انواع اختیار معامله چیست و هر یک چه شرایطی دارند؟ نوبت به معرفی انواع اختیار معامله می‌رسد. البته باید متذکر شویم که دسته‌بندی‌های مختلفی برای قراردادهای اختیار معامله وجود دارد که هر یک بنا به شرایط خاصی صورت گرفته است. در ادامه سعی می‌کنیم تا اصلی‌ترین دسته‌بندی‌ها و انواع اختیار معامله را برای شما تعریف کنیم و توضیحات کافی درباره هر یک را با شما در میان بگذاریم.

اختیار خرید معامله چیست

یکی از انواع اختیار معامله اختیار خرید است. در این قرارداد شخص خریدار این حق را خواهد داشت تا در تاریخ سررسید برای خرید مقدار سهام مشخص‌شده در قرارداد با همان قیمت مشخص‌شده اقدام بازار اوراق اختیار معامله نماید.

اختیار فروش معامله چیست

در مقابل اختیار خرید معامله اختیار فروش معامله قرار دارد. در این قرارداد شخص خریدار این حق را خواهد داشت تا در تاریخ سررسید برای فروش مقدار سهام تعیین‌شده در قرارداد با همان قیمت مشخص‌شده اقدام نماید.

اختیار معامله اروپایی چیست

یکی از انواع اختیار معامله مدل اروپایی آن است. در این نوع از قراردادها شخص خریدار تنها در تاریخ سررسید می‌تواند برای اختیار خود اقدام نماید.

اختیار معامله آمریکایی چیست

در این نوع از انواع قرارداد اختیار معامله شخص خریدار می‌توان در بازه زمانی زمان خرید تا سررسید برای استفاده از حق و اختیار خود در متن قرارداد اقدام نماید.

اختیار معامله برمودایی

نوعی از قراردادهای بینابین اروپایی و آمریکایی است که در آن ممکن است امکان استفاده از اختیار در تاریخ سررسید و یا تاریخ‌های مشخص‌شده قبل از سررسید برای خریدار وجود داشته باشد.

قراردادهای اختیار معامله سهام

این دسته از قراردادهای اختیار معامله به اختیار خریدوفروش سهام بورسی اطلاق می‌شود. برای اکثر سهام بورسی موجود در بازار بورس ایران این قراردادها تعریف شده‌اند و در دسترس کاربران قرار دارند.

سایر انواع قرارداد اختیار معامله

قراردادهای اختیار معامله دیگری برای روابط تجاری معمول در بازار تعریف می‌شود که کمتر در بازار بورس استفاده داشته و بیشتر مختص سایر بازارها و روابط تجاری میان افراد هستند. برای مثال قرارداد اختیار معامله بر روی اوراق قرضه، اختیار معامله بر روی نرخ بهره، اختیار معاملات ارزی، اختیار معاملات کالایی و مواردی ازاین‌دست را می‌توان در این دسته قرار داد.

مزایای قرارداد اختیار معامله

احتمالاً تا به این جای مقاله درک کرده‌اید که قرارداد اختیار معامله چیست و چه انواعی دارد. اما برای درک هر چه بهتر آن باید به بررسی مزایای اختیار معامله نیز بپردازیم. مزایای اختیار معامله بر ای هر دو طرف قابل‌بررسی است و هر دو طرف می‌توانند از این مزایا برای کسب سود استفاده نمایند. در ادامه این مزایا را باهم بررسی می‌کنیم.

امکان استفاده از اختیار معامله به‌عنوان اهرم مالی

فرض کنید که شما قصد خرید سهام یک شرکت در حجم بالا را داشته اما پول نقد کافی برای این خرید را ندارید. در چنین مواقعی قرارداد اختیار معامله می‌تواند به مانند یک اهرم مالی برای شما عمل کرده تا با قیمت کمتری برای این خرید اقدام نمایید.

مدیریت ریسک هم برای خریدار و هم برای فروشنده

هر دو طرف در این معامله می‌توانند برای مدیریت ریسک خود اقدام کنند. به این معنی که خریدار با این ترفند در صورت واردشده سهام به ضرر، هزینه کمتری متقبل خواهد شد و فروشنده نیز در صورت وارد شدن به ضرر می‌تواند بخشی از ضررهای خود را با قیمت قرارداد اختیار معامله جبران کند.

کسب درآمد از خریدوفروش قراردادهای اختیار معامله

کاربران می‌توانند جدای از بحث سود و ضرر مربوط به نوسانات از خریدوفروش خود این اوراق نیز سود کسب نمایند. البته این مهم مبتنی بر شرایط مندرج در متن قرارداد خواهد بود.

نحوه خریدوفروش اختیار معامله

در حال حاضر تعداد شرکت‌های محدودی در بازار بورس تهران امکان خریدوفروش قرارداد اختیار معامله را دارند. کاربران می‌توانند با خدمات این مجموعه‌ها برای خریدوفروش این سهام اقدام کنند. البته نیاز به دریافت کد اختیار معامله مخصوص خواهید داشت. نحوه خریدوفروش اختیار معامله خیلی پیچیده نیست و تفاوتی با خریدوفروش سهام عادی ندارد. البته قدرت تحلیل کاربر در این شرایط بسیار اهمیت دارد.

در بازار بورس ایران استفاده از قرارداد فروش چندان کاربردی نبوده و خیلی رایج نیست و بیشتر کاربران به دنبال کسب سود از قراردادهای اختیار معامله خرید می‌باشند. ازاین‌رو صعودی بودن قیمت در آینده می‌تواند اهمیت بسیار زیادی برای این منظور داشته باشد.

به‌صورت کامل و جامع پاسخ پرسش سهام اختیار معامله چیست را برای شما تشریح کردیم. با این موارد اکنون شما می‌دانید که این قراردادها چه ابزاری هستند و چه هدفی در پشت آن‌ها وجود دارد.

استفاده از این قراردادها می‌تواند باعث افزایش میزان سود شما در بازار بورس البته با تحلیل درست بازار شده و سود شما را نسبت به شرایط معمول چند برابر نماید. اما دقت کنید اینکه شما درک کنید که اختیار معاملات چیست تنها بخشی از مسیر رسیدن به سود با استفاده از این روش است و هم چنان نیاز است تا کاربران ازنظر قدرت تحلیلی خود را تقویت کرده و با استفاده از روش‌های موجود، دقیق‌تر از همیشه برای پیش‌بینی آینده قیمت سهام اقدام نمایند.

اختیار معامله چیست؟

اختیار معامله چیست ؟ بیشتر فعال‌های بورس فقط با خریدوفروش اوراق بهادار آشنا هستند. اما به‌غیر از این اوراق، اوراق و قراردادهای دیگری در بورس تعریف می‌شوند. این ابزارهای مشتقه برای کاهش یا انتقال ریسک منتشر می‌شوند. یکی از ابزارهای مالی پرکاربرد اختیارهای معامله هستند. این اختیارها تاکنون بیشتر در بورس کالا استفاده می‌شدند. اخیرا در رابطه با انتشار اوراق اختیار فروش تبعی در بورس اوراق بهادار اخبار متعددی منتشر شده است. در این مقاله قصد داریم ابتدا با سازوکار انواع اختیار معامله آشنا شویم و سپس به توضیح اختیار فروش تبعی، چگونگی خرید این اوراق و نقش آن‌ها در کاهش ریسک سرمایه‌گذاری‌ها صحبت کنیم.

اختیار معامله چیست؟

هروقت شما با اراده خودتان، به‌طور مستقل و بدون اجبار، تصمیم به انجام کاری بگیرید، یعنی به‌طور اختیاری عمل کرده‌اید. ابزارهای مالی متعددی برای مدیریت ریسک در بازارها وجود دارند که برخی از آن‌ها حالت اختیاری دارند و برخی دیگر اجباری.

برای مثال قراردادهای آتی نمونه‌ای از ابزارهای مالی هستند که در صورت خرید آن‌ها باید در تاریخ معین به تعهدات خود عمل کنید. در این قرارداد نمی‌توانید تا تاریخ درج شده در قرارداد صبر کنید سپس وضعیت بازار را بسنجید و اگر به نفعتان بود به تعهدات خود عمل کنید. در واقع شما مجبورید بدون توجه به وضعیت بازار به تعهدات خود عمل کنید حتی اگر به ضررتان باشد.

برای رفع این مشکل قراردادی طراحی شد که در آن پایبند بودن به مفاد قرارداد اجباری نبود. یعنی با استفاده از این قرارداد می‌توانید در تاریخ سررسید بازار را از تمامی جهت‌ها بررسی کنید و اگر به نفعتان بود به تعهدات خود عمل کنید. اگر در قرارداد موردی ذکر شده باشد که در صورت عمل به آن دچار ضرر و زیان شوید، می‌توانید تعهدات خود را انجام ندهید.

با بررسی میان ابزارهای مالی موجود می‌توان فهمید که اختیار معامله‌ها از امکانات بیشتری نسبت به سایر ابزارها برخوردارند. داشتن اختیارات بیشتر نسبت به سایر ابزارهای مالی باعث شده که قیمت اختیارها بیشتر از سایر ابزارها باشد.

اختیار معامله از ابزارهای مشتقه به حساب می‌آید. اوراق مشتقه، اوراقی هستند که ارزش خود را از یک دارایی دیگر می‌گیرند. در واقع این اوراق خود ارزش خاصی ندارند و می‌توانند ارزش خود را از سهام، اوراق قرضه، ارز، کالا و. بگیرند.

ساز و کار اختیار معامله

همان‌طور که گفته شد، اختیار معامله یک قرارداد است که بین دو شخص (خریدار و فروشنده) بسته می‌شود. مواردی چون تاریخ سررسید، دارایی مورد معامله، قیمت توافقی باید در قرارداد مشخص شوند. اختیار معامله دارای دو نوع اختیار خرید و اختیار فروش است.

اختیار خرید (Call Option)

فرض کنید شخصی دارای تعدادی سهم مشخص است. این شخص حدس می‌زند که قیمت این سهم در آینده کاهش پیدا ‌کند. بنابراین تصمیم می‌گیرد که بر روی سهام خود، اختیار خریدی منتشر کند.

در نقطه مقابل آن فرد شما قرار بازار اوراق اختیار معامله دارید و حدس می‌زنید که قیمت همان سهم در آینده نزدیک افزایش چشم‌گیری پیدا کند اما اکنون پول کافی برای خرید آن سهم ندارید. شما می‌توانید به شخصی که اختیار خرید این سهم را می‌فروشد (دارنده سهم) مراجعه کرده و در ازای پرداخت قیمت قراردادِ اختیار معامله، اختیار خرید این سهم را از فروشنده بگیرید.

با خرید این اختیار، در تاریخ سررسید حق این را دارید که اختیار خرید خود را اعمال کنید یا نکنید. اگر قیمت این سهم در تاریخ سررسید از قیمت توافق شده بین شما و فروشنده بیشتر باشد، شما حق استفاده از اختیار خرید خود را دارید و می‌توانید آن سهم را با قیمت توافق شده خریداری کنید.

اما اگر قیمت سهم مطابق با پیش‌بینی فروشنده تغییر کرده باشد و در تاریخ سررسید قیمت سهم در بازار آزاد پایین‌تر از قیمت توافق شده شما باشد، می‌توانید از اختار خرید خود استفاده نکرده و سهام را به‌طور مستقیم از بازار آزاد با قیمت پایین‌تر خریداری کنید.

در واقع شما با استفاده از این قرارداد اختیار خرید، ریسک معاملات خود را تنها با پرداخت قیمت قرارداد کاهش داده‌اید.

برای این‌که بیشتر با سازوکار اختیار خرید آشنا شویم بیایید این موضوع را با یک مثال ساده عددی بررسی کنیم.

مثال) فرض کنید شما حدس می‌زنید سهمی که الان 3000 تومان می‌ارزد در چند ماهه آینده قیمتش افزایش شدیدی خواهد داشت و ممکن است به 6000 تومان هم برسد.

در مقابل شما شخص دیگر پیش‌بینی می‌کند که بازار بورس چند ماهه آینده اصلاح داشته باشد. در این حالت این شخص اختیار خریدی را منتشر می‌کند و با قیمت 500 تومان به شما می‌فروشد. درواقع شما در ازای پرداخت این 500 تومان (قیمت اختیار خرید) این حق را پیدا می‌کنید که در تاریخ سررسید سهام را به قیمت توافق شده (قیمت توافق شده 4000) بخرید یا نخرید.

اختیار معامله

نمودار اختیار خرید برای فروشنده و خریدار

به نمودار بالا دقت کنید، اگر شما خریدار اختیار خرید هستید، خط سیاه مربوط به سود و زیان شما است. بیایید بررسی کنیم که این خط در هر نقطه چه چیزی را بیان می‌کند و دلیل رسم آن به این صورت چیست؟

وقتی یک اختیار خرید را از فروشنده می‌خرید، به اندازه قیمتِ خرید اختیار، هزینه می‌کنید. نقطه A که در نمودار رسم شده بیانگر همین موضوع است. مثلا شما اختیار خرید را به قیمت 500 تومان می‌خرید بنابراین نمودار سود و زیان شما از منفی 500 شروع می‌شود. با گذشت زمان و افزایش قیمت سهم به نقطه B یعنی همان قیمت توافقی می‌رسیم. در این قیمت چه از اختیار خرید خود جهت خرید سهم استفاده کنید و چه به‌طور مستقیم از بازار آزاد سهم بخرید فرقی به حال شما نخواهد کرد و شما هنوز هم به اندازه قیمت خرید اختیار خود دچار ضرر می‌شوید.

اگر قیمت به نقطه C برسد، در صورت استفاده از اختیار خود نه سودی به‌دست آورده‌اید و نه ضرری کرده‌اید. در این نقطه تغییرات قیمتی از نقطه B تا C، میزان هزینه‌ای که برای خرید اختیار کرده‌اید (همان 500 تومان اولیه) را پوشش می‌دهد، به این نقطه، نقطه سر‌به‌سر نیز گفته می‌شود. در نقطه سربه‌سر سود و زیان با هم برابر و مساوی با صفر است. بعد از نقطه C در صورت اعمال اختیار خود سود خواهید کرد.

در واقع در این معاملات سود خریدار اختیار نامحدود و زیان او محدود به قیمت خرید اختیار است.

نمودار زرد مربوط به فروشنده اختیار خرید است و سود و زیان او را نشان می‌دهد. سود و زیان فروشنده اختیار دقیقا عکس سود و زیان خریدار آن است.

اختیار فروش (Put Option)

با خرید قرارداد اختیار فروش، این حق را پیدا می‌کنید که در تاریخی مشخص از آینده یک دارایی یا سهام را با قیمت توافق شده بفروشید یا نفروشید.

اختیار معامله

نمودار اختیار فروش برای خریدار و فروشنده

در این نمودار هم، همانند نمودار قبل، خط سیاه نشان‌دهنده وضعیت سود و زیان خریدار در قیمت‌های مختلف است.

فرض کنید یک موقعیت اختیار فروش روی سهام شرکت ایکس با پرداخت 500 تومان اتخاذ کرده‌اید. در این قرارداد علاوه‌بر قیمت توافقی 3000 تومان، تاریخ سررسید برای 6 ماه دیگر مشخص شده است. اگر بعد از گذشت 6 ماه و در تاریخ سررسید قیمت سهم کمتر از قیمت توافقی یعنی 3000 تومان باشد، کار درست این است که اختیار خود را اعمال کرده و سهم را با قیمت توافقی به فروشنده اختیار بفروشید. در این صورت لزوما سود نخواهید کرد، اما چرا؟

مبلغی که بابت خرید اختیار فروش پرداختیم را به یاد بیاورید، اگر مبلغ بازار سهام مورد نظر از مجموع قیمت توافقی با قیمت اختیار بیشتر باشد، سود می‌کنید. اما اگر بین محدوده C تا B باشد، که در صورت اعمال اختیار، کمتر ضرر خواهید کرد.

اما اگر قیمت سهم در بازار آزاد بیشتر از قیمت توافقی 3000 تومان باشد، کار درست این است که اختیار خود را اعمال نکنید. در این حالت حداکثر زیان شما برابر است با مبلغی که بابت خرید اختیار فروش (500 تومان) پرداخت کرده‌اید.

در چه صورت فروشنده اختیار فروش سود می‌کند؟

اگر قیمت بازار سهم بیشتر از قیمت توافقی بین شما و فروشنده باشد، شما اختیار خود را اعمال نخواهید کرد و فروشنده به اندازه قیمت فروش اختیار فروش به شما سود خواهد کرد.

اما اگر قیمت بازار سهم از قیمت توافقی شما کمتر باشد، شما اختیار را اعمال خواهید کرد. در این صورت فروشنده اختیار مجبور می‌شود که سهام شما را با قیمت توافقی از شما خریداری کند.

درواقع می‌توان گفت که سود فروشنده اختیار فروش محدود است (به اندازه قیمت فروش) اما زیان فروشنده نامحدود است. هر چه قیمت سهم بیشتر کاهش پیدا کند، زیان فروشنده اختیار بیشتر خواهد شد.

قرارداد اختیار معامله می‌تواند روی سهم، سلف، ارز، کالا و. بسته شود. برای پوشش ریسکی که نوسانات قیمت برای دارندگان این دارایی‌ها ایجاد می‌کند دو ابزار اختیار خرید و فروش تبعی در نظر گرفته شده است. این دو اختیار از ابزارهای جذاب معاملاتی هستند که می‌توانند در بالا و پایین شدن بازار به حفظ سرمایه ما کمک کنند.

اختیار خرید تبعی

به‌طور کلی اختیار خرید تبعی، اختیاری است که می‌توانید روی دارایی خود مانند سهم (در صورت وجود) بخرید. براساس این اختیار عرضه کننده (فروشنده، شرکت تولیدی)، ‌اختیارِ خرید مقدار مشخصی از دارایی پایه را به قیمت اعمال در تاریخ سررسید خواهد داشت. منظور از قیمت اعمال، قیمتی است که در قرارداد اختیار معامله برای خرید یا فروش دارایی پایه ثبت شده است. این نوع اختیار خرید در بازار اوراق بهادار ایران کاربرد چندانی ندارد.

اختیار فروش تبعی

دستورالعمل عرضه اوراق اختيار فروش تبعی برای سهام شركت‌های پذيرفته در مرداد ماه 1391 به کارگزاری‌ها ابلاغ شد. به‌طور کلی اختيار فروش تبعی، اختیار معامله‌ای است كه بر اساس آن، اختيار فروش تعداد مشخصی از سهم پايه (سهامی که می‌توانید روی آن اختیار فروش را اخذ کنید) به قیمت تعيين شده (قیمت اعمال) در اطلاعیه‌ای که توسط شرکت منتشر می‌شود (اطلاعیه عرضه) در تاريخ اعمال به خريدار آن داده می‌شود.

فرض کنید تعداد زیادی از سهام یک شرکت را خریداری کرده‌اید اما از نوسانات بازار می‌ترسید. بنابراین می‌توانید با خرید اختیار فروش تبعی روی آن سهم، به‌نوعی از کسب حداقل سود بازار مطمئن شوید. با استفاده از این روش می‌توانید در مواقعی که آینده بازار مشخص نیست، یا زمانی که میزان هیجانات در بازار به حداکثر خود می‌رسد، ریسک از دست دادن کل سرمایه‌اتان را پوشش دهید. به این اوراق، اوراق بیمه سهام نیز گفته می‌شود.

این اوراق معمولا توسط سهامداران عمده حقوقی، شرکت‌های تابعه ناشر، صندوق‌های اختصاصی بازارگردانی و صندوق توسعه بازار سرمایه در راستای پوشش ریسک و حمایت از سرمایه‌گذاران بازار منتشر می‌شوند.

این اوراق قابلیت معامله در بازار ثانویه را ندارند، یعنی شما نمی‌توانید این اوراق را زودتر از سررسید در بازار معامله کنید و به شخص دیگری بفروشید. این اوراق باید تا سررسید نگه‌داری شوند.

اوراق اختیار فروش تبعی همانند سایر سهم‌های موجود در بازار دارای یک نماد معاملاتی هستند. با جستجوی نماد این اوراق در سایت tsetmc می‌توان تابلوی معاملاتی مربوط به این اوراق را مشاهده کرد و از قیمت آن‌ها مطلع شد. برای مثال نماد مربوط به اوراق اختیار فروش تبعی سهم پایه بانک صادرات به صورت هصادر912 است. نمادهای مربوط به اوراق اختیار فروش تبعی معمولا با حرف ه آغاز می‌شوند. عدد 912 نشان می‌دهد که تاریخ سررسید این قرارداد برج 12 سال 99 است. طبق این قرارداد شما مجاز هستید که در تاریخ 99/12/23 سهام وبصادر را به قیمت 3750 ریال بفروشید.

چه موقع اختیار فروش تبعی خود را اعمال کنیم؟

وقتی روی سهام پایه خود یک موقعیت اختیار فروش تبعی اتخاذ می‌کنید در واقع اختیار این را پیدا می‌کنید که سهام خود را در تاریخ سررسید به ناشر اوراق به قیمت توافقی بفروشید یا نفروشید. توجه کنید که برای خرید این اوراق باید حتما اصل سهام را داشته باشید تا اجازه خرید اختیار فروش تبعی توسط کارگزاری به شما داده شود. علاوه‌بر آن تنها به تعداد سهمی که دارید این اوراق تعلق می‌گیرد و نمی‌توانید بیشتر از تعداد دارایی خود اختیار فروش خریداری کنید.

در تاریخ سررسید اگر قیمت سهم شما پایین‌تر از قیمت توافقی در اختیار فروش باشد، می‌توانید سهام خود را با قیمت توافق شده در قرارداد به ناشر آن بفروشید و ناشر یا همان شرکت عرضه کننده اوراق موظف است که سهام شما را خریداری بازار اوراق اختیار معامله کند.

اما اگر قیمت دارایی پایه ببیشتر از قیمت توافق شده در قرارداد باشد، می‌توانید (حق دارید) اختیار خود را اعمال نکرده و سهم خود را در بازار آزاد به قیمت روز بفروشید.

چرا یک شخص یا نهاد باید سهام را در قیمتی بالاتر از قیمت بازار خریداری کند؟

معمولا شرکت‌ها برای حمایت از قیمت سهام خود و عبور از وضعیت بد بازار اقدام به انتشار این اوراق می‌کنند. و یا می‌توان گفت با وجود این اوراق افراد اطمینان بیشتری نسبت به سهم پیدا می‌کنند و بیشتر به سمت آن جذب می‌شوند.

از طرف دیگر وقتی خریدارها خیالشان از بابت ریسک معاملات راحت شود، با اعتمادبه‌نفس بیشتری سهم می‌خرند و کم‌تر پیش می‌آید که کارشان به استفاده از حق فروش برسد.

در صورت عدم ایفای تعهد شرکت ناشر در سررسید، چه اتفاقی خواهد افتاد؟

در صورت عدم ایفای تعهدات توسط ناشر در سررسید، خسارتی به شرح زیر به دارندگان اوراق تعلق خواهد گرفت:

مبلغ خسارتی که به ازای هر ورقه به دارندگان تعلق می‌گیرد برابر است با مابه‌التفاوت بین قیمت اعمال اوراق اختیار فروش تبعی با قیمت پایانی سهم در سررسید به‌علاوه با قیمت پایانی سهم در سررسید ضرب در 2 درصد.

این مابه‌التفاوت در صورتی به دارنده اوراق پرداخت می‌شود که قیمت اعمال در سررسید بیشتر از قیمت پایانی سهم پایه در سررسید باشد. اگر قیمت پایانی سهم پایه در سررسید به تشخیص بورس منصفانه نباشد، بورس می‌تواند قیمت پایانی سهم را تعدیل می‌کند و تمامی خسارات بر مبنای قیمت تعدیل شده محاسبه خواهد شد.

اضافه کردن این نکته نیز خالی از لطف نیست که اوراق فروش مورد بحث در بازار سرمایه ایران از نوع اروپایی هستند نه آمریکایی. یعنی فقط در تاریخ سررسید قابل استفاده هستند. همچنین امکان معامله این اوراق وجود ندارد. این اوراق برای خریدار در حکم بیمه‌نامه هستند و او نمی‌تواند حق خود را به دیگری واگذار کند.

نظرات ارزشمند شما

لطفا اگر این مطلب برایتان مفید بود، سوال و یا نظری درباره آن داشتید، در انتهای همین صفحه نظر خود را ثبت بفرمایید.

می‌توانید ویدیوهای بیشتری از تالاربورس را در آپارات (شبکه اشتراک ویدیو) و همچنین کانال یوتیوب تالاربورس مشاهده کنید.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.